Para Kore

huatika āhuarangi

climate justice

tūingoa

WHAKAMĀRAMA

He momo tirohanga ki te āhuarangi hurihuri, inā ko te aro ki te taha matatika, ki ngā mōtika tangata, ki ngā take tōrangapū, take pāpori hoki, kāore e arohia noa ihotia ko ngā āhuatanga pūtaiao. Ko tā te rangatohe huatika āhuarangi, he whakatairanga, he pāho i te pāhikahika o te pāngia kinotia o ngā iwi taketake me ngā hapori pū harakeke, tērā i te pāngia o te hunga whairawa. Ko tētahi whāinga matua o roto i te huatika āhuarangi, kia pīkautia e ngā kāwanatanga me ngā rangatōpū nui ngā mahi nui, ngā utu nui me te haepapa ki te whakamauru i te āhuarangi hurihuri, mā te whakaiti i te tukuna o te haurehu kati mahana me te turaki i te ahumahi koranehe.

A way of looking at climate change where consideration is given to ethical elements, human rights, and political and social issues, rather than just scientific phenomena. The climate justice movement draws attention to the disproportionate impact of climate change on indigenous people and flax roots communities compared with the wealthy, and one of the major aims of climate justice is for governments and corporations to carry the work, costs and responsibility to mitigate climate change, by reducing greenhouse gas emissions, and ending the fossil fuel industry.

Tauira KŌrero

Kua roa nei ō tātou whanaunga o Te Moana-nui-a-Kiwa e tohe ana kia kaha ake te aro ki te huatika āhuarangi.

He mea nui te āta whakaaro ki te huatika āhuarangi, kia pīkautia e te whairawa ngā raruraru taiao, kia kaua e tipu tonu te āputa tautika-kore ki waenga i te hunga whairawa me te hunga rawakore.

Ko tētahi wāhanga o roto i te huatika āhuarangi, ko te tirotiro i ngā huarahi e whakamaurutia ai te pāngia kinotia o ētahi wāhi me ngā hapori o reira e te huarere taikaha.

WhakamĀrama Āpitihanga

Ko tā te rangatohe huatika āhuarangi, he whakatairanga i te reo o ngā iwi taketake, i te reo o te hunga rangatahi, o ngā hapori pūharakeke anō hoki; he kōkiri i te tohe matua nei, nā ngā whenua whairawa o te ao, nā te ahumahi koranehe me ōna rangatōpū whairawa, i ara ake ai te āhuarangi hurihuri, nō reira mā rātou anō e pīkau ngā mahi nui me ngā utu hei whakapōturi i te mahana haere o te ao.

He mahi uaua te tohe me te pakanga mō te huatika āhuarangi, inā ko te hunga whairawa, ko ngā rangatōpū nui, ko te ahumahi koranehe te hoariri. E tino warawara ana, e tino whirinaki ana te nuinga o tātou ki te hoko, ki te whakamahi, ki te whakapeto i ā rātou whakaputanga, pēnei i te kōhinu, i te pūrere tāhiko me te kirihou. Koia rā te tūāpapa o te ōhanga angahaorawa me te ōhanga torotika. He nui te whiwhi a te whairawa, a te rangatōpū nui, ko ngā hapori pū harakeke, ko ngā iwi taketake, ko te taiao te papa.

I ētahi whenua, kua whakatauria he tāke waro hei utu mā te hunga e tuku hauhā (CO2) ana ki te kōhauhau, pērā i te hunga taraiwa waka, i ngā umanga kawekawe me ngā kaipāmu. Ko te whāinga o tēnei momo tāke kia whakaitia te whakamahinga o te koranehe me te tukutanga o te hauhā, ko te kohi pūtea anō hoki mō ngā kaupapa whakamauru i ngā hua kino o te āhuarangi hurihuri.

E tino kitea ana te kaikiri taiao i ētahi porihanga, i ētahi whenua, inā te whakatū taupuni para tāoke ki ngā wāhi e nohongia ana e tētahi iwi taketake, e tētahi hapori pakukore rānei. E kore rawa ērā e whakatūria ki te wāhi e nohongia ana e te hunga whairawa. Hei tauira, ko te kāinga kuha nei i Mumupai, Inia:

E tino pāngia ana ngā moutere whenua o Te Moana-nui-a-Kiwa ki ngā whakararu o te āhuarangi hurihuri, mātua rā ko te piki o te pae moana. E whawhaitia ana te huatika āhuarangi mō Te Moana-nui-a-Kiwa ki Te Rūnanga Whakakotahi i ngā Iwi o te Ao. Hei tauira, he whenua tāpotupotu te moutere o Tuvalu, ā, e kitea ana i tēnei pikitia te pātata o ngā kāinga ki te moana, me te aha, he aitua nui ka hua ake i te piki o te pae moana:

Takenga Mai

hua - outcome, result

tika - correct, just

KUPU KĒ ATU

tika āhuarangi

Tauira KŌrero

Kua roa nei ō tātou whanaunga o Te Moana-nui-a-Kiwa e tohe ana kia kaha ake te aro ki te huatika āhuarangi.

He mea nui te āta whakaaro ki te huatika āhuarangi, kia pīkautia e te whairawa ngā raruraru taiao, kia kaua e tipu tonu te āputa tautika-kore ki waenga i te hunga whairawa me te hunga rawakore.

Ko tētahi wāhanga o roto i te huatika āhuarangi, ko te tirotiro i ngā huarahi e whakamaurutia ai te pāngia kinotia o ētahi wāhi me ngā hapori o reira e te huarere taikaha.

WhakamĀrama Āpitihanga