Para Kore

moumou kai

food wastage

tūingoa

WHAKAMĀRAMA

Ko ngā kai ka whakaputaina, ka hokona rānei e te tangata, e te whānau, e te ahuwhenua, e te ahumāra, e te umanga, e wai ake rānei, engari kāore e kainga. Ka waiho noa kia pirau, ka tukuna rānei ki te pū wairākau, ki reira pōpopo ai. Ko tā ētahi, he tuku i te kai moumou ki te ruapara, ā, ko te hua kino o tērā mahi, ko te puta o te mewaro (CH4), tētahi haurehu kati mahana ki te kōhauhau. Mēnā kāore anō kia tīmata te pōpopo o te kai, ka taea tonuhia te toha ki te hapori, te whakamahi hei whakaputa kai mā te kararehe, te tukatuka anō rānei hei kai kē atu, hei inu kē atu rānei. Ka kīia tēnei ko te taumanu kai.

Food that is produced or purchased by a person or family, by the agriculture and horticulture industries, by companies, or other groups, but is not eaten. It is left instead to rot or is put into the compost heap where it decays. Food waste disposed to landfill results in the detrimental release of methane (CH4), (a greenhouse gas) to the atmosphere. If the food hasn't begun decomposing, it can still be distributed to the community, used to produce animal feed, or reprocessed into other food or beverage products. This is referred to as food rescue.

Tauira KŌrero

E whai ana te kura i tētahi kaupapa whakaiti i te moumou kai a ngā ākonga.

Ko te ahumahi whakaputa kai tētahi takenga nui o te tukuwaro e whakamahana nei i te ao, nō reira mā te whakaiti i te moumou kai e iti anō ai te tukuwaro a tēnei ahumahi.

Nāna i rangahau te nui o te moumou kai i ia wāhanga o te ara tukutuku kai.

WhakamĀrama Āpitihanga

E ai ki ngā rangahau a Te Rūnanga Whakakotahi i ngā Iwi o te Ao, kei te takiwā o te hautoru o ngā kai ka whakaputaina huri i te ao, ka porowhiua, ka pirau rānei, kāore e kainga, ka moumou noa.

Ko te taumanu kai tētahi kaupapa kua whakatūria ki Aotearoa hei whakaiti i te moumou kai. Ka tīkina atu ngā kai moumou o ngā pāmu, o te ahumahi tukatuka kai, o ngā hokomaha, ā, ka tukuna ki ngā whare atawhai hei tohatoha ki te iwi. Tērā pea he kai e kainamu mai ana tōna rā mōnehu, he kai rānei he paku makenu tōna.

Mēnā kua hipa te rā mōnehu o tētahi kai, kāore i te haumaru hei kai mā te tangata, inā pea te tipu o te huakita. Me kaua ērā kai e tohatoha ki te iwi, me porowhiu kē. Ka tautohua te rā heke kounga ki ētahi kai. Koia te rā ka tīmata te heke o te kounga o taua kai me ōna taioraora, engari he haumaru tonu hei kai mā te tangata mēnā kāore e kitea ana he pirau, kāore rānei e rangona ana he haunga.

Arā hoki te kurutete kai, he kaupapa pū harakeke kua whakatūria i ētahi hapori. He kaupapa tauutuutu, ina ko ngā kai tuhene a tētahi whānau ka tukuna hei kai mā tētahi atu.

Tauira KŌrero

E whai ana te kura i tētahi kaupapa whakaiti i te moumou kai a ngā ākonga.

Ko te ahumahi whakaputa kai tētahi takenga nui o te tukuwaro e whakamahana nei i te ao, nō reira mā te whakaiti i te moumou kai e iti anō ai te tukuwaro a tēnei ahumahi.

Nāna i rangahau te nui o te moumou kai i ia wāhanga o te ara tukutuku kai.

WhakamĀrama Āpitihanga