Para Kore

āhuarangi hurihuri

climate change

tūingoa

WHAKAMĀRAMA

Ko te panoni haere o te pūnaha āhuarangi o Papatūānuku i te takanga o te wā roa, nā runga i te piki o ngā haurehu kati mahana, pēnei i te hauhā (CO2), ki te kōhauhau. Ko te mahana haere o te ao te panonitanga matua, ā, mā reira e nui ai te huarere taikaha, e piki ai te pae moana, e raru ai ngā pūnaha hauropi. 

Changes in the Earth’s climate system over a long period of time due to increasing levels of greenhouse gases such as carbon dioxide in the atmosphere. The primary effect is an increase in global temperatures, resulting in more instances of extreme weather, a rise in sea level, and disruption to ecosystems.

Tauira KŌrero

He haepapa, he mahi mā tēnā, mā tēnā hei whakapōturi i te āhuarangi hurihuri.

Ko ngā kaupapa katoa a para kore, e tūhono ana ki te tiaki taiao me te whakapōturi i te āhuarangi hurihuri

E huri tuarā ana tēnei kāwanatanga ki ngā whāinga āhuarangi hurihuri a tō tātou whenua.

WhakamĀrama Āpitihanga

Ko te mahi a te tangata ki te tahu koranehe, pēnei i te waro, i te hinu me te kapuni te pūtakenga matua o te āhuarangi hurihuri. Ka puta he haurehu kati mahana (pērā i te hauhā CO2 me te mewaro CH4) i te tahuna o ēnei koranehe, ā, mā ēnei haurehu e puritia ai te wera o te rā e whiti mai ana ki a Papatūānuku, koia hei whakamahana i te ao. Ka kīia ko te 'kati mahana':

whakaahua arinui

Arā hoki ētahi atu ingoa mō tēnei mea te āhuarangi hurihuri, pēnei i te tairaru āhuarangi, i te ohotaha āhuarangi me te aituā āhuarangi. Ko tā ēnei tū ingoa, he tohu i te raru hārukiruki o te āhuarangi hurihuri.

Koia nei ētahi o ngā mahi e whakatenatenatia ana hei whakamauru i te āhuarangi hurihuri:

  • Ko te whakaiti i te whakapetonga kia kaua e pērā rawa te whakapau i ngā rawa o Papatūānuku, mā reira e iti ake ai te tuku i ngā haurehu kati mahana ki te kōhauhau, e iti ake anō ai te ākiri i te para.
  • Ko te whakaiti, te whakakore rānei i te tahuna o te koranehe i roto i ngā wheketere, i ngā waka me ngā punahiko, kia tahuri ai ki te whakamahi i te pūngao whakahou.
  • Ko te whakaiti i te moumou kai. Mā reira e iti ai te para kai e tukuna atu ana ki te ruapara me te puta o te mewaro (CH4) ka hua ake i tērā.
  • Ko te whakakore i te whakarakenga whenua, me te tahuri ki te whakatipu rākau māori, ki te whakanehenehe anō i te whenua. Ko tā te wao, he miti i te hauhā e tukuna ana ki te kōhauhau, e whakararu ana i te āhuarangi. Koia rā tētahi mahi e tukuwaro-kore ai tētahi whenua ā tōna wā, e tukuwaro-iti ai rānei.
  • Ko te tahuri ki te tūāhanga kāriki i roto i ō tātou tāone nui, pērā i te rokiroki i te wai ua hei whakamahi i roto i te kāinga, me te papa kōmaru hei puna hiko.

Tauira KŌrero

He haepapa, he mahi mā tēnā, mā tēnā hei whakapōturi i te āhuarangi hurihuri.

Ko ngā kaupapa katoa a para kore, e tūhono ana ki te tiaki taiao me te whakapōturi i te āhuarangi hurihuri

E huri tuarā ana tēnei kāwanatanga ki ngā whāinga āhuarangi hurihuri a tō tātou whenua.

WhakamĀrama Āpitihanga