WhakamĀrama Āpitihanga
He tūao ētahi kaupapa kaitiakitanga hautaonga, he whakature ētahi. I roto i te kaitiakitanga hautaonga, ka mahi tahi ngā rōpū (kaiwhakaputa, kaihoko whakaroto, kaihoko, kaiwhakapeto) ki te whakaiti, ki te tukurau, ki te hangarua, ki te taumanu rānei i ngā momo hautaonga o ia rā (pēnei i te ipu inu, i te pūrere tāhiko, i te papanga me te taea), ki te whakamauru anō hoki i ngā whakararu taiao ka hua ake i aua hautaonga.
Ko te wāhi ki ngā kaiwhakaputa o roto i te kaitiakitanga hautaonga, ko te hoahoa i te waihangatanga o te hautaonga hei whakaiti i te para; he whakamahi i ngā rawa hangarua, i te tākai tukurau; he whakaiti, he whakakore rānei i te whakamahinga o te matū tāoke; he whakahaere i ngā kaupapa pērā i te hokomuri, otirā, ko ērā momo kaupapa e iti ai te pāpātanga kino ki te taiao. Ka kīia ērā momo kawenga ko te haepapa kaiwhakaputa.
Ko te tohe ā ētahi, kia kaha kē atu tā te ture here i ngā kamupene nui ki ēnei momo haepapa kaiwhakaputa, nō reira kua tīmata te whakature i tēnei kawenga mā ngā kaiwhakaputa, ā, ka kīia ko te haepapa kaiwhakaputa roraha (EPR). I tēnei kaupapa, ka riro mā ngā kaiwhakaputa e kawe ngā utu mō te tukurau, mō te hangarua me te porowhiu i ngā matū me ngā hautaonga ka waihangatia e rātou. Nō te tau 2020 ka tohua ētahi momo hautaonga e ono kia mātua taka ki raro i tēnei kaupapa here i Aotearoa. Koia ko te tākai kirihou, ko te taea, ko te para tāhiko, ko te matū ahuwhenua, ko te kirihou pāmu, me te matū whakamātao. Nā te kāwanatanga o muri ētahi o ērā haepapa i unu.
Arā hoki ngā kaupapa poapoa e manawanui ai te kaihoko i te hautaonga ki te kawe i tōna haepapa kaiwhakapeto kia tukuruatia, kia hangaruatia te hautaonga, kia whakatikaina rānei mēnā ka pakaru.
Hei tauira o ētahi kaupapa kaitiakitanga hautaonga:
- Ko Tyrewise. He kaupapa kohi taea kia kore ai e porowhiua ki te ruapara, kia kore ai e tahuna rānei. He tāpiritanga ki te utu hei hoko i tētahi taea hou, ā, koia hei kohi pūtea kia utukore ai te ākiri taea ki Tyrewise. Ka hangaruatia, ka hangahoutia rānei ngā taea ka kohikohia.
- Ko te hokomuri ipu inu. Ka peto ana te inu, ko tā te kaihoko, he whakahoki i te ipu, i te pātara rānei, ā, ka riro i a ia tētahi paku utu. Mā konei e kaha ake ai te tukurau me te hangarua i ngā ipu, e iti ai te porowhiu i ngā ipu ki te ruapara.
