!
Welcome to PAEKUPU, words related to Te Marautanga o Aotearoa. Curriculum areas presently available on PAEKUPU: Toi Ataata, Te Reo Matatini, Puoro, Te Reo Pāngarau, Te Reo Pūtaiao, Ngā Mahi a te Rēhia, Hangarau, Tikanga ā-Iwi, Hauora
 
X
Hauora

akuaku

hygiene, hygienic

tūingoa, tūāhua

WHAKAMĀRAMA

Ko ngā tikanga me ngā mahi e mau tonu ai te ora, te pai rānei o tētahi mea, kia kore ai e pāngia e te tahumaero. Ko te parukore te tino āhuatanga e akuaku ai tētahi mea.

Protocols and practices which maintain the health and goodness of something, preventing the onset of disease. Cleanliness is the essential element to ensure something is hygienic.

Tauira KŌrero

He nui ngā tohutohu a te kuia kia akuaku ngā mahi i rō kīhini.

Arā ngā tikanga akuaku e iri mai rā i te pakitara o te kīhini.

Ko te akuaku whaiaro a ngā kaimahi tētahi āhuatanga nui e akuaku ai te whare kai.

WhakamĀrama Āpitihanga

Ko te whāinga matua o ngā tikanga akuaku i rō kīhini, ko te whakakore, ko te kaupare i ngā huakita tukumate, me ngā moroiti tahumaero, kia kore ai e tāhawatia ngā kai, ngā taputapu me ngā papa mahi. Ki te kore e akuaku ngā mahi i rō kīhini, tērā te ngau puku ka hua ake, ka kīia ko te paihana kai. Koia nei ētahi:

  • Ko te haramonera - he mate huakita ka mātua takea mai i te pānga o te tūtae kararehe, tūtae tangata ki te mīti pūtoto. Ka takea hoki i te kore o te tangata e horoi i ōna ringa i muri i tana haere ki te wharepaku.
  • Ko te poturimi - he mate kino ka takea mai i te tāoke a te huakita. Ki te kore e tika te whakakēne, te whakapounamu rānei i te kai, tērā te tūpono puta o tēnei mate mōrearea.

Ko ētahi tikanga akuaku:

  • Ko te āta horoi i ngā ringaringa mahi kai.
  • Ko te horoi i ngā wāhi mahi ki te patu moroiti, ki te patu huakita rānei kia parukore ai.
  • Ko te āta horoi i ngā momo kai pērā i te huawhenua me te huarākau.
  • Ko te whakamahi i tētahi papa tapahi rerekē mō ngā kai rerekē, pērā i te mīti, i te pīkaokao me te huawhenua. Mā konei e kauparea atu ai te tāhawa whitiwhiti o tētahi kai i tētahi.
  • Ko te horoi i te papa tapahi i muri i te whakamahinga.
  • Ko te here i ngā makawe roa o te tangata mahi kai me te whakamau pōtae kia kore ai e taka he huakita ki te wāhi mahi.
  • Ko te whakamau ārai.
  • Ko te horoi motuhake i ngā tāora kīhini, kaua i te taha o ngā kākahu.

Ka pā katoa ēnei tikanga akuaku ki te haumaru kai, ā, i tua atu i ērā, ko te tika o te rokiroki i te kai, ko te tika o te whakatipu i te kai, ko te āta tao i te kai kia maoa mārire, ko te whakapau i te kai i mua i te rā monehu mēnā he kai tukatuka.

Takenga Mai

akuaku - scrape out, cleanse

Tauira KŌrero

He nui ngā tohutohu a te kuia kia akuaku ngā mahi i rō kīhini.

Arā ngā tikanga akuaku e iri mai rā i te pakitara o te kīhini.

Ko te akuaku whaiaro a ngā kaimahi tētahi āhuatanga nui e akuaku ai te whare kai.

WhakamĀrama Āpitihanga