!
Welcome to PAEKUPU, words related to Te Marautanga o Aotearoa. Curriculum areas presently available on PAEKUPU: Toi Ataata, Puoro, Te Reo Pāngarau, Ngā Mahi a te Rēhia
 
X
Puoro

(taonga) autangi

string (instrument)

tūingoa

WHAKAMĀRAMA

He whakarōpūtanga taonga puoro nā te Pākehā, ka puta ngā oro i te tōiriiri o ngā aho o te taonga.

A western classification of musical instruments that produce their sound from vibrating strings.

Tauira KŌrero

He aha ngā taonga autangi i te pēne e haruru mai rā?

Ko te tōiri tētahi o ngā taonga autangi matua o roto i te rāngai puoro.

He momo taonga autangi tā tēnā iwi, tā tēnā iwi, puta noa i te ao.

WhakamĀrama Āpitihanga

Ko te tētahi taonga autangi tuku iho a te Māori, he mea hanga ki te pirita, arā, te kareao. Ka tīwhanatia te pirita, ā, ka herea ngā pito ki te au (te aho), kia pūmau tonu te piko, kia kikī te au. Ka puta tōna reo mā te katokato i te au, mā te raraku, mā te pākuru rānei ki tētahi rākau iti. Ka mau tētahi pito o te ki te waha o te tangata, ā, mā te whakahāmama i te waha me te whakamārōrō i te au e rerekē ai te tangi.

 

 

Ko te rōria, te kūkau rānei tētahi atu taonga puoro a te Māori. He maramara rākau whāiti, he pāraharaha, ka tākirihia kia tōiri ai. 

 

Ka whātoroa ngā aho o tētahi taonga autangi kia kikī, ā, ko te roa o te aho me tōna kikī, koirā ngā mea e rua ka pāpā atu ki te tīkā, te mārū rānei o te oro ka puta.

 

I ētahi taonga autangi, ko te tinana hei whakakaha i te oro, hei whakaū i tōna . Ka kīia ēnei he taonga orooro. Ko te ukurere hei tauira. I ētahi taonga autangi, mā te whākaha tāhiko e rangona ai ngā tōiriiri o ngā aho.

 

E toru ngā momo whakatangi matua i tētahi taonga autangi:

  1. Mā te katokato i ngā aho. Koia nei tētahi o ngā momo whakatangi i te kitā.
  2. Mā te raraku i ngā aho ki te matimati (pērā i te ukurere), ki te kōpere rānei (pērā i te tōiri).
  3. Mā te pākuru i te aho, pērā i te piana.

 

Koia nei ētahi o ngā taonga autangi e mōhio whānuitia ana:

Ko ngā tangi o ngā taonga autangi o te ao whānui:

aurau   
kitā   
kitā panguru   
kūrari   
pakakū   
panguru   
piana   
tiora   
tōiri   
ukurere   
whiranui    

 

Takenga Mai

au - string, cord

tangi - sound, give forth a sound

Tauira KŌrero

He aha ngā taonga autangi i te pēne e haruru mai rā?

Ko te tōiri tētahi o ngā taonga autangi matua o roto i te rāngai puoro.

He momo taonga autangi tā tēnā iwi, tā tēnā iwi, puta noa i te ao.

WhakamĀrama Āpitihanga