Para Kore

whakarere tukuwaro

decarbonise, decarbonisation

tūingoa, tūmahi poro

WHAKAMĀRAMA

Ko te whakawhiti mai i te tahu koranehe tukuwaro (pēnei i te waro, i te kapuni me te hinu) hei puna pūngao, ki te pūngao whakahou, pēnei i te pūngao kōmaru me te punahiko wai.

Switching from burning carbon releasing fossil fuels (such as coal, natural gas and oil) as a source of energy, te renewable energy such as solar and hydro-electricity.

Tauira KŌrero

Mā hea kē atu i te whakarere tukuwaro e iti ai te tukuna o te haurehu kati mahana.

Ko te whakarere tukuwaro tētahi haepapa kaiwhakaputa, e iti ai tā rātou tapuwae waro.

E wānanga ana mātou me pēhea e whakarere tukuwaro ai tō mātou marae.

WhakamĀrama Āpitihanga

Ko te whāinga a ētahi e whakarere tukuwaro ana, ko te tukuwaro-kore, arā, kia kaua te tangata, te rōpū rānei e tuku huarehu whaiwaro i roto i āna mahi. E tutuki ai tērā whāinga mā te tahuri ki te pūngao whakahou, ki te whare tautaiao, me te maha noa atu o ngā kaupapa tautaiao, kaupapa toitū.

Ko te whāinga kē a ētahi, ko te tukuwaro tairite, arā, kia rite tā rātou tuku i te haurehu whaiwaro ki tāna hāpai i ngā kaupapa wehe mōriroriro i te waro, arā, ngā kaupapa hāpai i ngā putunga waro, pērā i te whakatipu rākau. Ko tā te nuinga o ngā pakihi me ngā rangatōpū e whai ana kia tukuwaro tairite ā rātou mahi, he hoko haumi waro. Ka haere tonu tā rātou tuku haurehu whaiwaro, ā, ka paremata i tērā mā te tuku moni ki ngā tāngata, ki ngā rōpū whakatipu ngahere.

Ko ētahi kei roto i te ahumahi tūnuku e whai ana kia horapa te whakahikotanga o ngā momo waka, pērā i te motukā, i te pahi me te tereina, koia hei whakarere i te tukuwaro. I Aotearoa, kei te takiwā o te 85% o te hiko ka takea mai i te pūna whakahou, pērā i te punahiko wai, i te punahiko ngāwhā me te punahiko hau. Kāore ērā punahiko e tuku i te waro (hāunga te waihanga me te whakatū i ngā punahiko).

Takenga Mai

whakarere - to abandon, leave behind

tukuwaro - carbon emission

Tauira KŌrero

Mā hea kē atu i te whakarere tukuwaro e iti ai te tukuna o te haurehu kati mahana.

Ko te whakarere tukuwaro tētahi haepapa kaiwhakaputa, e iti ai tā rātou tapuwae waro.

E wānanga ana mātou me pēhea e whakarere tukuwaro ai tō mātou marae.

WhakamĀrama Āpitihanga