WhakamĀrama Āpitihanga
Ko tētahi whāinga matua o Para Kore, ko te whakaiti, ko te whakakore rānei i te para e porowhiua ana ki te ruapara, ki hea ake rānei. Mā reira e iti anō ai te tāparapara i te taiao.
Ko ngā hanga whakakino me ngā matū tāoke ka tāparapara i te taiao, ka kīia he parakino. Ko te nuinga o ngā parakino he mea whakaputa e te tangata me āna mahi, mātua rā e te rāngai ahumahi. Arā hoki ētahi parakino māori, pērā i te pungarehu puia.
Koia nei ngā momo parahanga e kōrerotia whānuitia ana:
- Ko te parahanga hau. Ka kitea ētahi matū tāoke e tukuna ana ki te hau takiwā, pērā i te auahi, kāore ētahi e kitea, pērā i te haukino (CO) e tukuna ana e ō tātou motukā. Ko te nuinga o te parahanga hau ka takea mai i te tahuna o te koranehe, pērā i te kōhinu me te waro. Ina tahuna te kirihou, ka puta tētahi matū tino tāoke, ka kīia ko te taioke, he tino whakamōrearea i te hauora tangata. Koia nei te parahanga hau e whakaputaina ana e te punahiko waro kei Rāhui Pōkeka i te tahatika o te awa o Waikato:
- Ko te parahanga oneone. Ko te one hawa te hua o tēnei momo parahanga. Ka tāhawahawatia te oneone e ngā momo matū pērā i te taioke kei roto i ētahi momo whakahaumako horihori, patu otaota hoki ka ruia ki ngā pāmu. Ko te pākawa ota (NO3-) tētahi o aua parakino, ā, ka kīia tērā ko te pākawatanga o te oneone. Ko te ruapara tētahi anō momo parahanga oneone, he tāoke te wai whakapākeka ka papī atu ki te whenua kei ngā taha, kei raro hoki i te ruapara.
- Ko te parahanga wai. Ko te wai hawa te hua o tēnei momo parahanga. Ko te tāhawahawa i te kūkūwai, i te manga, i te awa, i te roto, i te wainuku me te moana, nā runga i te tuku parakaingaki, nā te wai rere noa i ngā pāmu rānei e kawe ana i te parakino pērā i te pākawa ota (NO3-). Ko te kirihou tētahi parakino i ngā moana, ka rere atu mā ngā awa ki te moana. Ka kīia he para reremoana.
- Ko te kōkīkī me te paketai ka hua ake i te tope rākau me te waiho noa iho i ngā para kia waipuketia atu ki ngā awa, rere whakamōtī atu ai ki te takutai moana. Hei tauira:
- Ko te parakino whaiwaro tūroa tētahi parahanga kino hārukiruki ka hua ake i ngā momo tukanga ahumahi pērā i te whakaputa whakahaumako horihori, paturiha, ētahi momo peita, ētahi momo tīhake tao, ētahi momo tākai, kākahu anō hoki. Ka noho tauroa ēnei parakino ki te taiao, ki roto i te oneone, ki te wai, ki te hau takiwā, nāwai ā, ka kuhu atu ki roto i ā tātou kai, ā, ka pā kino atu ki te hauora o te tangata, o ngāi kararehe, o ngāi tipu anō hoki.