!
Welcome to PAEKUPU, words related to Te Marautanga o Aotearoa. Curriculum areas presently available on PAEKUPU: Toi Ataata, Te Reo Matatini, Puoro, Te Reo Pāngarau, Te Reo Pūtaiao, Ngā Mahi a te Rēhia
 
X
Te Reo Matatini

kātū

genre

tūingoa

WHAKAMĀRAMA

Ko ngā whakarōpūtanga mātākōrero. Ka whakarōpūtia i runga i te momo kōrero me te kaupapa. Ka pā ki te pukapuka, te kiriata me te whakaari.

The categorisation of literature according to the type of text and topic. The categories apply to books, film and drama.

Tauira KŌrero

Kua rārangihia ngā pukapuka o te kura i runga anō i ngā karangatanga kātū.

Ko tēhea kātū te puni takitoru nei a Taku Ohooho?

He rerekē ngā kātū pukapuka kei ia wehenga o te whare pukapuka.

WhakamĀrama Āpitihanga

Koia nei ētahi o ngā kātū e kitea nuitia ana i ō tātou whare pukapuka:

paki mātātoaHe waewae kai kapua ngā kiripuaki, he wana, he ihiihi te tāhū o te paki.
haurongoHe kātū pono. He kōrero mō tētahi tangata me āna mahi. Mēnā i tuhia e taua tangata tonu, ka kīia he haukiri.
pakitūroaHe pukapuka kua roa e pānuihia ana, e minamina tonutia ana i te takanga o ngā whakatipuranga. Ko te kohinga pakipoto nā Witi Ihimaera Pounamu Pounamu hei tauira.
paki pohewaKo ngā paki ka whai wāhi mai te ao ki tua, te ao mariko, pērā i te patupaiarehe me te taipō.
pakimaero waituhiHe paki kua tuhia hei pakiwaituhi, arā, he raupapatanga pikitia hei kawe i te tāhū o te paki, ā, ka tuhia ngā kupu o te paki hei whakapūaho, hei poihau kōrero, poihau whakaaro rānei.
paki whakawehiKo tā tēnei kātū paki, he whakatō i te mataku, i te pāwerawera me te maruwehi ki roto i te hinengaro o te kaipānui, o te kaimātakitaki.
paki pukuhoheKo tā tēnei, he whakakata, he whakangahau i te kaipānui, i te kaimātakitaki rānei, i runga anō i te māmā, i te kōrori, i te pūhohe, i te hākiki rānei o te paki.
pūrākauHe kōrero tuku iho nō te ao o nehe e mōhio whānuitia ana, he kōrero atua, he kōrero e whakaahua ana i te pūtakenga mai o ngā momo mea katoa ki te ao. (HPK)*
pukataraHe pukapuka e kawe ana i ngā kōrero meka e pā ana ki tētahi kaupapa. Kāore pea te pukatara e pānuihia katoatia, engari ka tirohia hei kimi i ngā kōrero e hiahiatia ana. Ko te papakupu, ko te mātāpunenga hei tauira o te pukatara.
paki pohewa pūtaiaoHe kātū paki e toro ana ki te ao o anamata, ki tuarangi, me ngā āheinga hou, ngā hangarau hou, ngā kitenga hou o reira.
paki whaiāipoKo te aroha o tētahi ki tētahi te matua o te tāhū o tēnei kātū paki
paki taiharaHe paki e takea mai ana i te taihara, arā, te takahi a te kiripuaki i te ture, me tā te ture whai, hāmene anō i a ia.
paki pohopāKo tā tēnei kātū paki, he whakapiki i te poho tārewa, i te hiamo, i te auwhi me te ohomauri o te kaipānui.
paki aroneheKo mua te takiwā o tēnei kātū paki. He kaha, he ngoikore rānei te takea mai o te paki aronehe me ōna kiripuaki i te kaupapa tūturu.
paki karihikaKo te taera, te mate kanehe o tētahi ki tētahi, te tūāpapa o tēnei kātū paki. He pūkare, he wana te taki i te tauonioni ka hua ake i roto i te paki.
paki porehuHe āhuatanga noho huna i tēnei kātū paki, tae rā anō ki te mutunga, kātahi ka whākina taua āhuatanga huna. I ētahi, ko te kiripuaki hara ā-ture  
kōrero tara (pakikīrehe rānei)

He akoranga matatika kei roto i te kōrero tara hei whakaaroaro mā te kaipānui. He poto te kōrero tara, ā, i te nuinga o te wā he kararehe ngā kiripuaki.

*He Pātaka Kupu, Te Taura Whiri i te Reo Māori.  


I tua atu i ngā kātū i runga ake nei, koia nei ētahi atu momo pukapuka e hāngai ana ki te hunga tamariki:

puka whakaahuaKo ngā pikitia te mea matua o tēnei momo hei kawe i te paki, hei whakapoapoa i te kaipānui.
puka whai wāhangaHe paki kua wehea ki ētahi wāhanga motuhake, e whai ana tētahi i tētahi. E hāngai ana ki te hunga waenga, hunga taiohi, he kaipānui motuhake. Ko Mihiroa nā Peti Nohotima hei tauira.
puka huariteHe paki, he rotarota rānei, he pao kōhungahunga, ko te huarite me te ungeri ōna āhuatanga matua.
puka ariāHe pukapuka whakaatu i tētahi kaupapa, pērā i te waka me ōna momo, i te manaaki tangata, i te kararehe hei mōkai.
puka ako pānuiHe pukapuka i tuhia hei whakaako i te tamaiti ki te pānui. He whāiti pea ōna kupu me ōna hanganga kōrero. 
puka mārangarangaIna huakina ngā whārangi o tēnei momo pukapuka, ka maranga ki runga tētahi wāhanga o te pikitia. He wāhanga rānei o tēnei pukapuka hei rāwekeweke mā te tamaiti.

KUPU KĒ ATU

momo 

Tauira KŌrero

Kua rārangihia ngā pukapuka o te kura i runga anō i ngā karangatanga kātū.

Ko tēhea kātū te puni takitoru nei a Taku Ohooho?

He rerekē ngā kātū pukapuka kei ia wehenga o te whare pukapuka.

WhakamĀrama Āpitihanga